Prononciation de l'occitan

a final se prononce o

a final (3eme personne du pluriel) se prononce o

á se prononce o

à se prononce a (fin de verbe au futur)

an se prononce on à la fin des verbes (sauf au futur !)

ò se prononce o

o se prononce ou

on se prononce oun à la fin des verbes

ú se prononce u

 

Particularités de la langue gasconne


Le -n- intervocalique est amuï: ua au lieu de una

Le -l- final (issu de -l-) devient u: ostau au lieu de ostal

le -l- final (issu de -ll-) devient -eth- : aqueth au lieu de aquel

Le -l- intervocalique (issu de -ll-) devient -r- : aperada au lieu de apelada

-ai- devient -ei- : mei au lieu de mai

la finale de la 3eme personne de l'imparfait -iá- devient è: podè au lieu de podiá

-tr- devient -t- : èstre devient èste, autre devient aute

Venir devient vénier

Foguèsse devient estosse

Vida devient vita

 

 

Primièra leiçon (Un)
Diga-me, l'amic, l'occitan, qu'es aquò ?
L'occitan es la lenga del mièijorn de la França, la lenga de l'Occitania.
Perqué la parlas ?
Perqué es ma lenga. De mai, es bèla e plan celèbra.
Mas dempuèi quora es celèbra?
Dempuèi l'epòca dels Trobadours. Veirem tot aquò dins quauques leiçons.

Segonda leiçon (Dos, Doás)
Adieu Guston, vas plan ?
Òc, quand parlam occitan dins lo païs del solelh, tot va plan.
Jo la parli pas encoèra. Es facil de l'aprene?
Òc, coma l'occitan es la lenga de l'Amor, la parlar vos serà agradiu, donc facil.
Cossi se fa aquò, la lenga de l'Amor? Expliqatz-me !
Perqué es la lenga dels Trobadours, que lor civilisacion èra (èro) fondada sus l'Amor
Mas se parla encoèra coma los Troubadours?
Per segur, mas damb quauques diferéncias:
Lèu, poiretz legir lors poëmas, se legissètz regulièrament las leiçons.

Tresena leiçon (Tres)
Guilhèm, qui èran (èron) los Troubadours? De poëtas al servici deus senhors?
Pas totjorn, que lo primièr dels Troubadours e benlèu lo mai conegut èra un grand senhor.

Cossi s'apèla ? Voldriài plan lo conéisser

Son nom es Guilhem IX, comte de Peitieus e duc d'Aquitània. Que visquet a la fin del sègle onzen e au commençament del sègle dotzen.

Mas qual amor cantavan los Troubadors?

O descobriretz dins quauques leiçons

 

Quatena leiçon (quatre)

Diga-nos, Magalona, es granda l'Occitania?

L'Occitania comprend trenta-un departaments franceses. Es una region fòrça bèla , banhada de solelh, qu'anam descobrir ensemble.

Ont commença e ont finis?

De l'èst à l'oèst, va de Bordèu a Niça e mai un pauc pus luènh

Del sud al nòrd, va dels Pirenèus gaireben dusqu'à Lèira. Anatz lèu poder visitar tot aquò.

Coma me triga de conéisser l'Occitania !

 

Cinquena leiçon (cinc)

Uèi, s'ensenha l'occitan?

Òc: dempuèi quauques annadas, l'occitan a tornat trobar plaça dins las escòlas, los licèus, e las facultats.

Mas, se n'escriu encoèra d'articles scientifics o de libres en occitan?

Per segur ! Podetz legir de tèsis, de romans e tanben de novèlas policièras escriches (escritchès) en occitan.

L'occitan, interèssa pas que los Occitans?

Segur que non ! La lenga nòstra s'ensenha dins força païsès: en Italia, en Alemanha, en America...e tanben al Japon dins doás (douos) facultats! O sabiatz pas?

 

Seisena leiçon (sièis)

Compreni pas, Guilhèm: perqué l'occitan interèssa los Japoneses? Son caduts !

Que non! Perqué gaireben tota la cultura de l'Euròpa occidentala de uèi a per origina la civilisacion dels Trobadors.

Mas alara, cau èstre fièr de conéisser l'occitan !

Cau èstre fièr de parlar l'occitan, mas encoèra mai fièr d'aprene a lo parlar

Atau, poiretz descobrir e gostar las beutats vertadièras de l'Occitania, mas tanben conéisser una lenga e una cultura passada e presenta extraordinària.

Baste aja (ajo) conegut mai lèu l'occitan e l'Occitania !

Segur que dins quauques jorns, vos serà pas pus possible de vos passar d'aqueths tresaurs !

 

Setena leiçon (sèt)

 

Otchena leiçon (uèch)

D'amics debon (deboun) arribar

As trobat la letra de nòstres amics? Voldriái ben saber a quina ora arribaran (arribaran)

Alara, los me cau anar quèrre a la gara a doás (douos) oras. Prendrai l'autò, ara qu'es reparada.

La daissarai luenh de la gara, ta la poder acantonar facilament (facilomen). Se tròba pas jamai de plaça davant la gara.

Despacha-te de te preparar se volèm pas èstre en retard. Dins dètz minutas, partissèm.

L'autò marcha plan, arribarem a l'ora a la gara. Me vau garar a drecha, darrièr aquèla autò. Es un pauc luenh, mas soi pas segur de trapar un aute canton.

Tè ! Lo trèn qu'arriba. Baste l'ajan (ajon) pas mancat !

Non, davalan (dabalon) ailà al fons del cai. Son cargats coma d'ases. Los anam ajudar.

Adieu Guston, bonjorn Marineta, avetz fach bon viatge ? E lo pichon Andrieu es pas tròp lasson?

Non, va plan. Res que de véser una gara occitana vos reviscòla.

Poirem donc partir en viatge lèu. Veiretz que vos planheretz pas d'èstre venguts.

 

Novena leiçon (nòu)

Mas diga-me Andrieu, sabiás pas gaire parlar l'occitan l'an passat e aqueste an té'n tiras (tiros) plan. Ont as après?

A l'escòla, damb un professor (proufessou)

I a donc de corses d'occitan al licèu?

Per segur, e sèm de milièrs (milliess) a presentar l'espròva d'occitan al bachelierat

Pas possible ! E as pas paur (pôou) d'aver una marrida nòta ?

Pas brica ! I a pas que los punts que despassan dètz (dess) que comptan.

Conta-me cossi se passan (passon) los corses d'occitan!

Legissèm un pichon tèxte e lo professor nos explica las dificultats al tablèu negre.

Puèi, nos pausa de questions per veire s'avèm comprés e ensajam de respondre en occitan.

Enfin, atudam lo lum (lun) e lo mèstre nos projècta de diapositivas sus de tèmas tradicionals: la cort de la bòria, una carrièra, una granda vila, un pòrt, etc...o sus de questions modèrnas: Fòs, la Granda Mota, lo Larzac...

Al començament, aviam un pauc paur (pôou): degun (degu) ausava pas parlar

Mas Loïs , qu'es sortit d'en Cevenas, parlava correntament, ta plan coma tu. Nos entraïnet e ara es a qual parlarà lo primièr.

De còps (cots), lo professor ditz (diss): «mas òm se creiriá dins la cort d'una bòria». Puèi, ajusta en risent: «se la polalha parla occitan, aquò va plan» !

 

Desena leiçon (dètz)

Coma es lo primièr còp que venètz dins nòstre novèl oustau del Roèrgue, lo vos fau visitar.

O podetz veire, es bastit en pèiras, las muralhas e las parets son espessas. Atau, es pas fresc en ivèrn (iber) e pas caut en estiu.

Las fenèstras son mai nautas que largas e sus la (sul la ) teulada a doás aigas i a pas de canjagut: seriá (sério) contrari a l'estil del païs.

La teulada es capelada damb de lausas: son (sou) de pèiras planièras, pas talhadas, en chistre roge o en calquièr segon ço que se tròba dins la region.

Dins lo nòrd del Roèrgue son grisas, sovent en calquièr, al luòc qu'al mieijorn de Sant Africa son en chistre roge.

Son pas claveladas mas solament pausadas; es una tecnica plan estudiada per que lisen pas. I a de teuladas qu'an mai d'un sègle e que son totjorn en bon estat.

Las lausas èran pauc a pauc remplaçadas per de teules que son de melhor pausar, mas dempuei quauques annadas un fum de monde an comprés que los oustaus devián (débion) pas perdre l'estil roergàs e tornan (tournon) emplegar las lausas, que son de mal pausar.

Ara, los Monuments Istorics restauran (restaouron) las teuladas de la region damb de lausas.

Guston, auràs l'ocasion de veire d'autas teuladas en lausas, poiràs (pouyras) far de polidas fotòs.

 

Onzena leiçon (onze)

Dintrem dins l'oustau, Guston: gaita aquelas fustas que sostenon lo ponde, son en garric; las del fustatge tanben. Las doèlas son de castanhièr. Dab de castanhièr sèm segurs (seguss) d'aver pas cap d'aranhas.

Aqui, as de cadièras ancianas, en palha (payo). La taula es en noguièr, coma lo vaisselièr.

Veici las cambras. Los lièches son tanben en noguièr, mas los armaris son en noguièr o en cerièr.

Aici, una pendula drecha plan vièlha. Lo balancièr es un simple plomb (ploun) tot pichon.

Ara, sèm dins la solharda, ont rengui la pala, las pelhas (pèlios), lo ferrat et tot çò qu'ai besonh (besoun) per la cosina; i fau tanben la vaisèla. Meti la balaja dins lo recatador

Dintratz dins la cosina; aquò es una cosina: i podèm minjar! E la chaminèio en pèiro, es pas polida? Coma es plan larga, nos i podem assetar dedins, de cada costat e atau passar de velhadas meravilhosas al canton del fuòc (fioc). Lo fuòc de lenha, dins la chaminèio, es l'arma de l'ostau.

 

Dotzena leiçon (dotze)

Ai convidat (counbidad) d'amics (amits); anuèch, farem una velhada, coma dins lo temps (téns). Aquò val totaslas televisions del monde !

Tè, arriban; dintratz ! Vos saludi a totes, los grands e los pichons, los gròsses e los magres, los borruts e los cappelats, dintratz e que la velhada comence !

La castanhada es gaireben prèsta. Bolega lo panièr, Guston; cau que las castanhas susen. Quand petaràn, seràn cuèchas.

Ara i es, petan. Del temps qu'acaban de se còire, prepara lo linge, Loïson (louisou), per las i metre. Per que sián (sion) melhoras, las anam confir.

Met-las dins lo linge, Joanon, e fai-las passar a Marineta, que si assète dessús. A un brave cuoleton (quiouletou) per las coar.

Coquinàs, me faràs totjorn rire. Tè, a tu de las confir las castanhas, aquò te recalfarà lo còr ! Ara a tu, Guilhèm, t'amagues pas darrièr ton paire !

Devon èstre prèstas. Las anam poder minjar. Que son bonas ! Diriatz qu'un lapinon me leca l'arma !

Sèm talament plan aqui, davant aquel bon fuoc de lenha, a minjar de castanhas e a nos contar d'istòrias qu'anariam pas al lièch totara. Pr'aquò deman, començam nòstre viatge, a la descobèrta de l'Occitania.

 

Tretzena leiçon (tretze)

Anem, despachatz-vos un pauc, las hemnas: que sètz longanhas ! E alara, los enfants, es acabada la nueit, levatz-vos.

Aqui Milhau (Milyaou). Serem lèu a las gòrjas de la Jonta que veirem aqueste matin, puèi visitarem l'avenc (abénk) Armand e tornarem per las gòrjas de Tarn

Arribam a la Jonta. Gaitatz-me aqueth païsatge, aqueths debauces, aquela ribièra, al fons del barrenc, aquelas colors: aquò val pas lo desplaçament (desplassomén)?

Ara sèm sul causse. Prendrem a man esquèrra per l'avenc Armand. Veiretz la balma, es una meravilha.

Que vos disiái ! Aviatz ja vist d'estalactitas (estalattitas) tan (ta) bèlas ? E aquelas estalagmitas ! Alara sètz contents ? Nos demòra pas pus que de veire las gòrjas de Tarn e aquò vos farà una brava jornada.

Agachatz (agatchatz), començan (coumensson) ailà. Nos arrestarem a la Malena, per davalar en barca dusqu'a Las Vinhas. N'ai logada una per telefòne, es pus prudent.

Tot lo (tou lou) monde dins la barca ! Partissèm ! Gaitatz aqueths rocasses, l'auçada de la montanha. Avetz pas paur?

Ieu ai pas paur, mas tremòli. Contunhes (countugnès) pas a bolegar coma aquò, Guston, o anam taular.

Es acabat. Nos sèm plan regalats ! Perqué viatjar a l'estrangièr quand avem de tresaurs atau en Occitania?

 

Catorzena leiçon (catòrze)

 

Quinzena leiçon (quinze)

Coma nos devèm repausar un pauc après la visita de las gòrjas de Tarn, ai demandat a Esclarmonda de venir nos parlar dels Trobadors. Escotatz-la !

Lo nom de trobador designa ara un poëta un pauc foligaud que canta l'amor, las jovenetas, la prima. Aqueth sens s'aplica pas gaire als Trobadors Occitans que visquèron subretot als sègles dotzen e tretzen.

Eran plan mai que de simples cantaires de charmes. An creat e espandit una de las mai grandas civilisacions conegudas dins lo monde entièr. De grands professors dison (dison) quitament que i aguet pas en Euròpa que doás grandas civilisacions: la grèca et l'occitana dels Trobadors.

Es vertat qu'èran de poëtas-filosòfes qu'establiguèron una filosofia d'una valor (balou) intellectuala, morala e mistica plan nauta, que dardalhèt dins gaireben tota l'Euròpa d'alara. A l'épòca, i aguèt dels trobadors qu'escrivián en occitan en Espanha, en Italia, en Alemanha, en Anglatèrra, etc...

Avètz aici los principis essencials de lor pensada: son contenguts dins quauques mots-claus que son emplegats de contunh dins lors òbras: paratge, prètz, libertat, leialtat, fiseltat, larguesa, melhorament (méliouromen), amor, jòi.

Lo prumier vòl dire que la societat deu estre fondada sul paratge, es a dire sus l'égalitat entre los òmes, dins totes los domènis.

Mas alara, que devenon los privilègis (pibilèdjis) abolits a la Revolucion Francesa, lo quatre d'agost de mila sèt cents quatre vints nòu ?

Los privilègis ? N'i avià pas un fun a-n-aquela epòca. L'Occitania èra pas encara en França; la civilisacion del Miègjorn èra plan diferenta de la del Nòrd.

 

 

CONJUGAISONS

 

Estre

Présent

Imparfait

Futur

Conditionnel

Impératif

Passé simple

Subjonctif

Participe Passé

soi

èri

serai

seriái

 

foguèri

 

estat

ses (siás)

èras

seràs

seriás

 

foguères

 

 

es

èra

serà

seriá (io)

 

foguèt

 

 

sèm

èrem

serem

seriam

 

foguèrem

 

 

setz

èretz

seretz

seriatz

 

foguèretz

 

 

son

èran (èron)

seràn

serián

 

foguèron

sián (sion)

 

Aver

Présent

Imparfait

Futur

Conditionnel

Impératif

Passé simple

Subjonctif

Participe Passé

ai

aviái

aurai

auriái

aja

aguèri

agi

agut

as

aviás

auràs

auriás

 

aguères

ajas

 

a

aviá

aurà

auriá

 

aguèt

aja

 

avèm

aviam

aurem

auriam

ajam

aguèrem

ajam

 

avetz

aviatz

auretz

auriatz

ajatz

aguèretz

ajatz

 

an

avián

auràn

aurián

 

aguèron

àjan (ajon)

 

Parlar

Présent

Imparfait

Futur

Conditionnel

Impératif

Passé simple

Subjonctif

Participe Passé

parli

parlavi

parlarai

parlariái

 

parlèri

parli

parlat

parlas (parlos)

parlavas

parlaràs

parlariás

parla (parles pas)

parlères

parles

 

parla

parlava

parlarà

parlariá

 

parlet

parle

 

parlam

parlàvem

parlarem

parlariam

parlem (parlem pas)

parlèrem

parlem

 

parlatz

parlàvetz

parlaretz

parlariatz

parlatz (parletz pas)

parlèretz

parletz

 

parlan (parlon)

parlavan (bon)

parlaran (an)

parlarián

 

parlèron

parlen

 

Veire

Présent

Imparfait

Futur

Conditionnel

Impératif

Passé simple

Subjonctif

Participe Passé

vesi

vesiái

veirai

veiriái

 

vegèri

vegi

vist

veses

vesiás

veiràs

veiriás

vei (vejas pas)

vegères

vejas

 

vei

vesiá

veirà

veiriá

 

vegèt

veja

 

vesèm

vesiam

veirem

veiriam

vejam

vegèrem

vejam

 

vesètz

vesiatz

veiretz

veiriatz

vesètz (vejatz pas)

vegèretz

vejatz

 

véson

vesián

veiran

veirián

 

vegèron

véjan

 

Anar

Présent

Imparfait

Futur

Conditionnel

Impératif

Passé simple

Subjonctif

Participe Passé

vau

anavi

anirai

aniriái

 

anèri

ani

anat

vas

anavas

aniràs

aniriás

vai (anes pas)

anères

anes

 

va

anava

anirà

aniriá

 

anèt

ane

 

anam

anàvem

anirem

anariam

anem

anèrem

anem

 

anatz

anàvetz

aniretz

aniriatz

anatz (anetz pas)

anèretz

anetz

 

van

anàvan

aniran

anirián

 

anèron

ànen

 

Far

Présent

Imparfait

Futur

Conditionnel

Impératif

Passé simple

Subjonctif

Participe Passé

fau

fasiái

farai

fariái

 

faguèri

fagui

fach

fas

fasiás

faràs

fariás

fai

faguères

fagas

 

fa

fasiá

farà

fariá

 

faguèt

faga

 

fasem

fasiam

farem

fariam

fagam

faguèrem

fagam

 

fasètz

fasiatz

faretz

fariatz

fasètz

faguèretz

fagatz

 

fan

fasián

faran

farián

 

faguèron

fàgan

 

 Poder

Présent

Imparfait

Futur

Conditionnel

Impératif

Passé simple

Subjonctif

Participe Passé

pòdi

podiái

poirai

podriái

 

poguèri

pòsqui

pogut

pòdes

podiás

poiràs

podriás

pòsca (pòscas pas )

poguères

pòscas

 

pòt

podiá

porà

podriá

 

poguèt

pòsca

 

podèm

podiam

poirem

podriam

poscam (poscam pas)

poguèrem

poscam

 

podetz

podiatz

poiretz

podriatz

poscatz (poscatz pas )

poguèretz

poscatz

 

podon (oun)

podián

poiran

podrián

 

poguèron

pòscan

 

Legir Partir

Présent

Imparfait

Futur

Conditionnel

Impératif

Passé simple

Subjonctif

Participe Passé

legissi

legissiái

legirai

legiriái

 

legiguèri

legisqui

legit

legisses

legissiás

legiràs

legiriás

legís (legiscas pas)

legiguères

legiscas

 

legís

legissiá

legirà

legiriá

 

legiguèt

legisca

 

legissèm

legissiam

legirem

legiriam

legiscam (legiscam  pas )

legiguèrem

legiscam

 

legissètz

legissiatz

legiretz

legiriatz

legissètz (legiscatz  pas )

legiguèretz

legiscatz

 

legísson

legissián

legiran

legirián

 

legiguèron

legíscan

 

Metre

Présent

Imparfait

Futur

Conditionnel

Impératif

Passé simple

Subjonctif

Participe Passé

meti

metiái

metrai

metriái

 

metèri

meti

més

metes

metiás

metràs

metriás

met (metas pas)

metères

metas

 

met

metiá

metrà

metriá

 

metèt

meta

 

metèm

metiam

metrem

metriam

metam (metam pas)

metèrem

metam

 

metètz

metiatz

metretz

metriatz

metètz (metatz pas)

metèretz

metatz

 

méton

metián

metran

metrián

 

metèron

métan

 

Dire

Présent

Imparfait

Futur

Conditionnel

Impératif

Passé simple

Subjonctif

Participe Passé

disi

disiái

dirai

diriái

 

diguèri

digui

dich

dises

disiás

diràs

diriás

diga (diga pas)

diguères

digas

 

dis

disiá

dirà

diriá

 

diguèt

diga

 

disèm

disiam

direm

diriam

digam (digam pas)

diguèrem

digam

 

disètz

disiatz

diretz

diriatz

digatz (digatz pas)

diguèretz

digatz

 

dison

disián

diran

dirián

 

diguèron

digan

 

Voler

Présent

Imparfait

Futur

Conditionnel

Impératif

Passé simple

Subjonctif

Participe Passé

vòli

voliái

voldrai

voldriài

 

volguèri

vòlgui

volgut

vòles

voliás

voldràs

voldriás

vòlga (vòlgas pas)

volguères

vòlgas

 

vòl

voliá

voldrà

voldriá

 

volguèt

vòlga

 

volèm

voliam

voldrem

voldriam

volgam (volgam   pas )

volguèrem

volgam

 

volètz

voliatz

voldretz

voldriatz

volgatz (volgatz   pas )

volguèretz

volgatz

 

vòlon

volián

voldran

voldrián

 

volguèron

vòlgan